Republika Srpska rasprodaje i vojnu industriju?


10.02.2024 19:09


Prodaje li Republika Srpsku vojnu industriju Srbiji? Ovo pitanje se nametnulo nakon što je predsjednik Vlade Radovan Višković 7. februara izjavio da “Kosmos” iz Banjaluke, “Orao” iz Bijeljine i Fabrika motora specijalne namjene na Palama, koja je trenutno u stečaju, u budućnosti “ne mogu poslovati, a da nisu naslonjene na Srbiju”.



“Kosmos” i “Orao”, fabrike namjenske industrije osnovane u bivšoj Jugoslaviji, već blisko sarađuju sa Ministarstvom odbrane Srbije. Još jedna predratna kompanija iz ove oblasti koja se nalazi u Republici Srpskoj, “Zrak” iz Teslića u centralnoj BiH, od restrukturisanja 2016. godine je u većinskom vlasništvu Srbije.

Radio Slobodna Evropa (RSE) nije dobio odgovor iz Ministarstva odbrane Srbije na upit o ovoj saradnji.

Iz Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine za RSE je rečeno da “namjenska industrija nije u nadležnosti” tog resora, dok Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH, u sklopu kojeg djeluje Odsjek za regulisanje oblasti proizvodnje oružja, nije odgovorilo na upit RSE do zaključenja teksta.

No, Aleksandar Radić, bezbjednosni analitičar iz Beograda kaže za Radio Slobodna Evropa (RSE) da u Republici Srpskoj postoji pravni osnov da Srbija preuzme fabrike vojne opreme u Srpskoj i to zahvaljujući Zakonu o proizvodnji naoružanja i vojne opreme.

Ovaj zakon je usvojen krajem prošle godine u Narodnoj skupštini Republike Srpske. Prema zakonu, strano pravno ili fizičko lice ne može imati više od 50% udjela u preduzeću koje proizvodi naoružanje ili vojnu opremu – osim ako Vlada ne odluči drugačije.

Ovo u praksi znači da odluku o prodaji većinskog udjela u vlasništvu strancima, kada se radi o namjenskoj industriji, u svim slučajevima donosi Vlada. Zakon o proizvodnji naoružanja i vojne opreme BiH iz 2004. godine, ne pominje strano vlasništvo u ovoj oblasti.

Želimo ojačati saradnju između Srbije i namjenske industrije Republike Srpske preko ovih firmi, a Srbija je zainteresovana, izjavio je za RSE Vojin Mitrović, ministar privrede i preduzetništva RS.

O eventualnoj prodaji ove industrije Srbiji – Mitrović je rekao da “u ovom trenutku o tome ne želi razgovarati”. Istakao je da će Ministarstvo odbrane Srbije i predstavnici kompanija dogovarati kako dalje.

On je dodao da i Republika Srpska i Srbija žele da se “saradnja podigne na viši nivo”.



‘Kosmosu’ potrebna ‘strateška partnerstva’



Dušan Vještica, direktor “Kosmosa” za RSE na pitanje šta misli o mogućoj prodaji kompanije Srbiji, odgovara da je toj firmi potrebno strateško partnerstvo.

– Postigli smo određeni nivo rasta koji možemo u određenim okolnostima, ali treba nam strateški partner, treba nam svježeg kapitala i trebaju nam nove tehnologije. Trebaju nam partnerstva sa kompanijama, koje igraju značajnu tržišnu utakmicu na svjetskim tržištima – ocijenio je Vještica.

Istakao je da je najveće tržište na koje izvoze Srbija, ali da izvoze i na tržište Evropske unije. Sa Ministarstvom odbrane BiH, kaže, ne sarađuju.

– Vjerovatno se ne planira, a u dijelu sredstava PVO, Oružane snage posjeduju ta sredstva. Mi godinama ne dobijamo upit, ne dobijamo zato što Ministarstvo vjerovatno ne planira finansijska sredstva, sredstva remonta – rekao je Vještica.

On naglašava da bi željeli da im baza budu Oružane snage BiH, jer bi im posao bio mnogo lakši, zbog složenih carinskih procedura prilikom izvoza.

Dodaje da od 2017. godine, kada je završeno finansijsko restrukturiranje, “Kosmos” ostvaruje konstantnu dobit.



Zašto se vojna industrija Republike Srpske oslanja na Srbiju?



Vojni analitičar iz Srbije i urednik portala Balkanska bezbednosna mreža, Aleksandar Radić, ističe za RSE da su i ranije postojale ideje da se sva odbrambena industrija u Republici Srpskoj koja nije privatna “stavi pod kontrolu neke od firmi iz Srbije”.

– Ranije je čak i formirano jedno vrlo neobično javno preduzeće u Srbiji, Direkcija KS. To je bilo jedno čudo od preduzeća samo s jednim čovjekom, jedino javno takvo preduzeće koje je trebalo da obuhvati pod svojom kontrolom dio fabrika iz Republike Srpske i to je negdje ostalo prošlost”, pojašnjava Radić.

On dodaje da “Orao” od ranije radi remont motora, jer Ratno vazduhoplovstvo Srbije i dalje koristi njihove motore iz predratnog vremena.

Prema njemu, do sada ništa konkretno nije preduzeto po pitanju rješavanja pitanja vlasništva, ali da sa nedavno usvojenim zakonom u Republici Srpskoj postoji “pravna podloga” za takvo nešto.

On kaže da, u kontekstu tenzija u regionu, ne bi trebalo da bude dramatične atmosfere jer su ove fabrike, kako navodi, “poznate po specifičnoj proizvodnji”.

– Ne prave gotove proizvode koji su odmah upotrebljivi u oružanim snagama. Oni su dio jednog lanca, prije svega održavanje podrške borbenim sistemima koje ima Vojska Srbije – pojašnjava Radić.

On kaže da Srbija ima plan modernizacije aviona, i njihovu upotrebu do 2040. godine, u čemu bi mogao da učestvuje “Orao”, dok bi paljanska fabrika mogla pomoći modernizaciju tenka M84.

Podsjeća da bez prepoznavanja potreba Vojske Srbije ove fabrike nemaju svrhu, te da bi bez oslanjanja na njih teško preživjeli na svjetskom tržištu – a da na bh. planu tržište “ne postoji”.

– U Oružanim snagama BiH avijacija koja je imala Rols Rojs Vajper motore je prizemljena 2006. godine. Orlovi, Galeb 4 i Jastreb avioni su prizemljeni, bez perspektive da će bilo kada više da polete – istakao je on.



Kako posluju ove kompanije?



Vazduhoplovni zavod “Orao” iz Bijeljine bavi se remontom avionskih motora.

Prema podacima Agencije za posredničke, informatičke i finansijske usluge (APIF) koja vodi evidencije preduzeća u Republici Srpskoj, “Orao” je preko 80% u vlasništvu Republik Srpske, dok ostatak drži nekoliko javnih entitetskih fondova.

Zavod je sa Ministarstvom odbrane Srbije u februaru 2021. godine potpisao ugovor o remontu motora za Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušnu odbranu (PVO), vrijedan 3,7 miliona evra.

Banjalučki Vazduhoplovni zavod “Kosmos”, u 100-odstotnom vlasništvu Republike Srpske, bavi se remontom u oblasti PVO.

Direktor ove kompanije, nekadašnjeg lidera u remontu radarskih i raketnih sistema, Dušan Vještica, kaže za RSE da su sa Srbijom “prošle godine odradili poslove vrijedne nekoliko miliona evra”.

“Orao” i “Kosmos” posluju pozitivno, prema finansijskim izvještajima dostupnim na sajtu APIF-a. Za razliku od njih, paljanska Fabrika je od 2019. godine u stečaju.

Ipak, ministar privrede i preduzetništva Republike Srpske, Vojin Mitrović, kaže za RSE da ona nije tako daleko od ponovnog pokretanja proizvodnje.

– Oprema je tamo, prostor je tamo, rezervni dijelovi i određene sirovine, kada kažem sirovine, to su sirovi blokovi motora koje treba obraditi, koji bi bili spremni za ugradnju u tenkove – kazao je Mitrović.

(RSE) Foto:



Izvor: RFE
Foto: RFE/RL